قطار - دوباره

 

♦شعر تبری:فرشاد احمدی_ پریم

♦برگردان: مهران نوری

♦برگردان:

«قطار»

مسافر که تو باشی، قطار می‌کشم

بر بلندای پل هوار می‌کشم

به گلِ‌سرخ می‌گویم سرِ راه‌ات بیاید

به تنِ درختِ نارنج بهار می‌کشم

به آفتاب می‌گویم: «رخ‌ات را نشان بده!»

بادِ سرد را در میدان به دار می‌کشم

آن‌گونه لگن[1] می‌زنم که صدای‌اش در مازندران بپیچد

بر سینه‌ی کویر، تلار[2] می‌کشم

چشم انتظاری را به آتش

 و تو را در کنارِ دل‌ام می‌کشم

مسافر که تو باشی، یلدا می‌شکند

شب را رسوا می‌کنم و به بازار می‌کشم.[3]

 

♦شعر تبری

«قطار»

مسافر ته بوئی قطار کشمبه

بلندِ پلِ سر هوار کشمبه

سرخِ گلّه گمبه بئه ته راه‌سر

نارنج دارِ تن بهار کشمبه

افتابّه گمبه: «بنمه شه دیمّه!»

بچائه وا ره میدون دار کشمبه

لگن زمبه دپیچه مازرونّه

کویرِ سینه ره تلار کشمبه

تش دمبه انتظاری ره بسوزه

ته ره من شه دلِ کنار کشمبه

مسافر ته بوئی اشکنه یلدا

شو ره رسوا کمبه بازار کشمبه.

فونتیک:

q∂.tār  

∂m∂.sā.fer   t∂ bu.Зi  q∂.tār  ka.š∂m.b

∂b∂.l∂n.de  p∂.le  sar  h∂.vār  ka.š∂m.b

s∂r.xe  g∂l.l∂  g∂m.b∂  be.Зe  te  rāh.sar

∂nā.r∂n.je  dā.re  tan  b∂.hār  ka.š∂m.b

∂f.tāb.b∂  g∂m.b∂: "ba.n∂.me  še  dim.m∂!"

∂b∂.čā.Зe  vā  r∂ m∂y.dun  dār  ka.š∂m.b

∂la.g∂n  zam.b∂  da.pi.je  mā.z∂.run. n

∂ka.vi.re  si.n∂  r∂  t∂.lār  ka.š∂m.b

taš  dem.b∂  en.te.zā.ri  r∂  ba.su.ze

∂t∂  r∂ m∂n  še  d∂.le  k∂.nār  ka.š∂m.b

m∂.sā.fer  t∂ bu.Зi  ∂š.ke.n∂  yal.dā

∂šu  r∂ r∂s.vā  k∂m.b∂  bā.zār  ka.š∂m.b

♦برگردان:

دوباره

دوباره خنده‌ها گم شد

جمعه و شنبه‌ی پدر معلوم نیست.

دوباره بازار و چراغ‌های ویترین

«پسته می‌خوام بابا! برام بخر»

دوباره بابا و دست‌های قاچ‌قاچ‌اش

به زمین نگاه کردن و ناچ‌‌ناچ‌اش[4]

دوباره شاعر و، لب‌های دوخته

برنجِ خرمن ما، پیشاپیش فروخته

ای زمانه! که از ده انگشت‌ات خون می‌چکد

تو را قطار به دهان بگیرد و بکشد.

 

♦شعر تبری:

 

دواره

دواره خنده‌خنده گوم بهی‌یه

پی‌یرِ جمعه شنبه گوم بهی‌یه

دواره بازار و چراغ ویترین

«پسته خوامبه بابا! مه‌وسته بخرین»

دواره بابا و ون دستِ قاچ‌قاچ

بنه ره اشنه وُ کنده ناچ‌ناچ

دواره شاعر و ون تک بدوته

امه خرمن بینج پیش‌پیش بروته

ته ده انگوستِ تک چک‌چک خونه

ته ره قطار تک هایره ای زمونه

فونتیک

∂d∂.vā.r

∂d∂.vā.r∂  xan.d∂ xan.d∂  gum  ba.hi.y

∂pi.y∂.re  jom.З∂  šan.b∂ gum  ba.hi.y

d∂.vā.r∂  bā.zār  o  č∂.rā.qe  vit.rin

"p∂s.t∂  xām.b∂ bā.bā!  me  v∂s.te  bax.rin"

d∂.vā.r∂  bā.bā  o  v∂n  das.te  qāč qāč

b∂.n∂  r∂  e.š∂.n∂  vo  k∂n.d∂  nāč nāč

∂d∂.vā.r∂  šā.er  o  v∂n  t∂k  ba.du.t

∂a.me xar.m∂.ne binj piš.piš ba.ru.t∂

∂te  dah  an.gus.te  t∂k  č∂k.č∂.ke  xu.n

∂t∂  r∂  q∂.tār  t∂k  hāy.re  ∂y  za.mu.n

 

 

---

[1] ) در عروسی‌ها، معمولاً زن‌ها و دخترها لگن می‌زدند (می‌نواختند). در جشن‌ها و شب‌نشینی‌ها زنان و دختران و گاهی مردان با دست پشتِ طشتِ چوبی «لاک» و مسی به صورت ریتمیک می زدند و سماع‌گران رقصِ «لچکّه سماع» را اجرا می کردند.

[2] ) تلار (t∂.lār): رودخانه‌ای که از کوه‌های سوادکوه سرچشمه می‌گیرد و به دریای مازندران می‌ریزد.

[3] ) به بازار کشیدن: در بازار گرداندن. کسی را با خفّت و خواری به بازار کشاندن. برای تحقیر کسی، او را با وضعی نامناسب در کوچه و بازار گرداندن.

«در ماه شوّال بود که مازیار را اسحق به سامرا رسانید. برای وارد کردن این‌گونه مقصّرین بزرگ به شهر مرسوم آن بود فیلی را که در دارالخلافه داشتند رنگ می‌کردند و زینت می‌نمودند و اسیر را بر آن نشانده از دروازه داخل می‌کردند و شعری تصنیف مانند به عوام و اطفال می‌آموختند که شادی‌کنان  و هلهله‌گویان و دست‌زنان و پای‌کوبان می‌خواندند و در دنبال فیل می‌آمدند...

مازیار از نشستن بر فیل امتناع کرد. معتصم امر داد استری برهنه را با همان گلیم ستبر عرق‌گیری که بر او کشیده بودند برده و وی را بر آن نشانده داخل سامرا نمودند. (مازیار. صادق هدایت. تهران، امیر کبیر، 1342، ص 78.)

[4] . ناچ ناچ: «نمی‌توانم» به همراه تأسف و اندوه.

باجی خاله

                                                             

♦شعر تبری: علی شیرین‌دوست- ساری

♦ برگردان: مهران نوری

 

♦ برگردان

  

باجی‌خاله

 

صبح که می‌رسد

باجی‌خاله از خانه‌اش، آهسته و لرزان بیرون می‌زند

به چشم‌اش که تار و سیاه است، دست می‌کشد

دیروز آفتابی بود و امروز مه‌آلود است

به سرش غمزه[1] بسته

دستمالی به گردن دارد و

به تنه‌ی جلیقه‌اش سوزنی فرو کرده

 

سرفه می‌کند

ریه‌اش بیمار و خوابیدن برای‌اش عذاب‌آور است

_تک‌سرفه‌ها در میانه‌ی شب سیاه_

 

خورشتِ او یک دانه تخم‌مرغ است

 

پارسال احمدی گاری‌دستی داشت

او پیشاپیش می‌رفت و باجی به دنبال‌اش

روییِ کهنه، دیگِ کهنه و ظرفِ کهنه‌ی مسی

با نخ به گاری‌دستی بسته بود

از مغازه‌ها

شیشه‌ی نوشابه و کارتن ساندیس را

مفت و ارزان می‌خریدند

گاری‌دستی که یواش یواش پُر می‌شد

پیشِ «محرّم» به جوکی‌محلّه[2] می‌رفتند

احمدی چانه می‌زند و باجی نشسته

سرفه می‌کند که: «بیش‌تر بگیر»

 

سکوت است و سیاهیِ شب

باجی به گاری‌دستی تکیه داده

اشک به چشم دارد و نمی‌گرید

این‌گونه باجی به دنیا نیش‌خند می‌زند.

---

[1] . غمزه: روسریِ سه‌گوشی که زنان به پیشانی می‌بستند. اغلب کارکردی زینتی داشت.

[2] . جوکی‌محلّه: از محلّه‌های ساری

 

♦شعر تبری

باجی‌خاله

صواحی که بونه، آسوک و لرزون

باجی‌خاله سره جم انه بیرون

چشّه دس کشنه تار و سیاهه

دیروز افتاب بی‌یه امروز میاهه

ونه سر غمزه و دسمال به گردن

جلیقه‌ی پیله وه دارنه درزن

کلش کنده، ونه سینه خرابه

نتونده بخسه، وه ره عذابه

سیو شوی میون تک‌تک کلش

اتّا مرغنه هسّه ونه خرش

احمدی دسته‌گاری داشته پارسال

وه پیش‌پیش شی‌یه وُ باجی به دنبال

کُنه رویی، کُنه لوه، کُنه مس

همه گاریِ تن شریک ‌جه دَوس

نوشابه شیشه و ساندیسِ کارتن

خرینه دیکونا جه مفت و ارزون

وشون گاری که پر بیّه نم‌نم

شی‌نه جوکّی‌مله پیش محرّم

احمدی چونه زنده باجی نیشته

کلش کنده که بَی ته اَتی ویشته

هوا تاریکِ شوئه، بی‌صدائه

باجی دسته‌گاری ره توک هدائه

ونه چش اسری‌یه، برمه نکنده

باجی دنیا ره بدجور خنده زنده.

 

∂bā.ji.xā.l

s∂.vā.hi  ke  bu.n∂  ā.suk o lar.zun

bā.ji.xā.l∂  s∂.re  j∂m  e.n∂  bi.run

∂č∂š.š∂  das  ka.š∂.n∂  tār o si.yā.h

∂di.ruz  ∂f.tāb  bi.y∂ am.ruz mi.yā.h

v∂.ne sar  qam.z∂ o das.māl be g∂r.d∂n

j∂.li.q∂.ye  pi.l∂  ve  dār.n∂  dar.z∂n

∂k∂.l∂š  k∂n.d∂  v∂.ne  si.n∂  x∂.rā.b

∂na.tun.d∂  ba.x∂.se  ve  r∂  ∂.zā.b

si.yu šu.ye  mi.yun  tak.ta.ke  k∂.l∂š

at.tā  m∂r.q∂.n∂  has.s∂  v∂.ne  x∂.r∂š

ah.m∂.di  das.t∂  gā.ri  dāš.t∂  pār.sāl

ve  piš.piš  ši.y∂  vo  bā.ji  be  d∂n.bāl

ko.n∂  ru.yi,  ko.n∂  la.ve  ko.n∂  m∂s

ha.m∂  gā.ri.ye  tan  ša.rik j∂  da.v∂s

nu.šā.b∂  ši.š∂  o  sān.di.se  kār.tonx

a.ri.n∂  di.ku.nā j∂  m∂ft o ar.zun

v∂.šu.ne   gā.ri  ke  p∂r  bay.y∂  nam.nam

ši.n∂  juk.ki.ma.l∂  pi.še  mo.har.r∂m

∂ah.m∂.di  ču.n∂  zan.d∂  bā.ji  niš.t

∂k∂.l∂š  k∂n.d∂  ke  bay  t∂  a.ti  viš.t

∂h∂.vā  tā.ri.ke  šu.З∂,  bi s∂.dā.З

 ∂bā.ji  das.t∂  gā.ri  r∂  tuk  h∂.dā.З

∂v∂.ne  č∂š  as.ri.y∂  b∂r.m∂  na.k∂n.d

∂bā.ji  d∂n.yā  r∂  bad.jur  xan.d∂  zan.d

 

تلویزیون - باران

 

♦شعر تبری و برگردان:

مهران نوری ـ سوادکوه

برگردان

 

♦تلویزیون

بهتر نیست به سرِ تلویزیون

 آن چنان مشت بکوبم

که شیره‌اش را در بیاورم!؟

 

چرا نمی‌گویی پریروز

گاوِ شیریِ شیرافکن

در چاله افتاد!؟

 

پس چرا نمی‌گویی

برای کشتن زیور

سَم در رودخانه‌ی هراز ریختند!؟

 

می‌گویند

چرا زیور گلوبند به گردن‌اش دارد

و شلوار زیور

بالا و پائین‌اش قلمکار است!؟

 

اگر راست می‌گویی، نشان بده!

کوسه آورده‌اند و در سدّ سلیمان‌تنگه ریختند

 

چند سال پیش

قرقاول مست را

در دشتِ پریم، زیرِ برجِ رسکت

صد ضربه شلاق زدند.

 

اگر راست می‌گویی، نشان بده!

 

به آن امام‌زاده که پارسال

پای تپّه در پرتاس

مقبره‌ای برای او ساختند

برای مردم حرفِ تو بادِ هواست

برای مردم حرفِ تو بادِ هواست.    

 

 

شعر تبری

 

♦تلویزون

بتّر نی‌یه تلویزونِ سر ره اتی میس بزنم

ونه او ره در بیارم!؟

 

پس چه ننی شیرافکنِ دوشا پَره  هن دکته!؟

 

پس چه ننی هرازِ اویِ دله سم دکردنه

خوانّه زیور ره بکوشن.!؟

گنّه چچیسّه زیور

گردن گلوبن دارنه

زیورِ لینگِ شلوار

بالا پایین قلمکار!؟

 

راسّه گنی نشون هاده!

کوسه بیاردنه دَکردنه سلیمان تنگه

 

پریم‌صرا، مستِ تیرنگه بَیتنه

رسکتِ برجِ بن، پرار

صد ضربه شلّاق بزونه

 

راسّه گنی نشون هاده

 

به اون امامزاده که پرتاس، کرِپه

پارسال ونه سرروضه ره بهی‌تنه

ته حرف دیگه مردمِ ور ورِ وائه

ته حرف دیگه مردمِ ور ورِ وائه.

 

فونتیک:

t∂l.vi.zon

bet.t∂r  ni.y∂  t∂l.vi.zo.ne  sar  r∂  ∂.ti  mis  ba.z∂.n∂m

               v∂.ne  ou  r∂  dar  bi.yā.r∂m

 

∂pas  če  na.ni  šir.af.ka.ne  du.šā  pa.re  han  da.k∂.t

∂pas  če  na.ni  h∂.rā.ze ou.ye  d∂.l∂  sam  da.k∂r.d∂.n

!?xān.n∂  zi.var.re  ba.ku.š∂n

g∂n.ne  č∂.čis.se  zi.var

∂g∂r.d∂n  ga.lu.ban  dār.n

zi.va.re  lin.ge  š∂l.vār

!?bā.lā  pā.yin  qa.l∂m.kār

 

!rās.s∂  g∂.ni  n∂.šun  hā.de

∂ku.s∂  bi.yār.d∂.n∂  da.k∂r.d∂.n∂  so.l∂y.mān.tan.g

 

∂pa.rim.sa.rā,  mas.te  ti.r∂n.g∂  bay.t∂.n

r∂s.k∂.te  bor.je  b∂n  pe.rār

∂sad  zar.b∂  š∂l.lāq  ba.zu.n

.rās.s∂  g∂.ni  n∂.šun  hā.de

 

be  oun  e.mām.zā.d∂  ke  p∂r.tās,  k∂.re.pe

∂pār.sāl  v∂.ne  sar.ru.z∂  r∂  ba.hi.t∂.n

∂.te  harf  di.g∂  mar.d∂.me  var.va.re  vā

∂.te  harf  di.g∂  mar.d∂.me  var.va.re  vā

برگردان

 

♦باران

باران درخت را شسته

آب همه جا را گرفته

و لگنِ[1] زیرِ ایوانِ همسایه را برد.

 

دیگر خوش‌خوشان مرده

گل خاتون لگن نمی زند

لباس‌اش را نو

و لمپا را روشن نمی کند

جلیقه را نمی پوشد

- شاید سلیقه‌اش نمی‌گیرد!-

در اتاق مهمانی رختخواب نمی‌اندازد

شادی و شعفی ندارد

پنجره را باز نمی‌کند

و صدایم نمی‌زند.

سوادکوه، بهمن 86.

 

شعر تبری

 

♦وارش...

وارش بشسّه دارّه

 او بهیته همنّه

بَورده همسایه‌ی نال‌بنِ گتِ لگنّه

                        

دیگه بمرده خش‌خشون

لگن نزنده گل‌خاتون

شه رخته نو نکنده

لمپا ره سو نکنده

نپوشنه جلیقه

- نینه ونه سلیقه!-

بالخنه لا نکنده

هوا هوا نکنده

پنجره وا نکنده

مه ره صدا نکنده.

سواتکوه، بهمن 86.

فونتیک

Vā.r∂š

∂Vā.r∂š  ba.š∂s.s∂  dār.r

∂Ou  ba.hi.t∂  h∂.m∂n.n

∂Ba.v∂r.d∂  h∂m.sā.y∂.ye  nāl.b∂.ne  ga.te  la.g∂n.n

 

di.g∂  ba.m∂r.d∂  x∂š.x∂šun

la.g∂n  na.z∂n.d∂  g∂l.xā.tun

∂še  rax.t∂  nu  na.k∂n.d

∂lam.pā  r∂  su  na.k∂n.d

∂na.pu.š∂.n∂  j∂.li.q

∂nay.n∂  v∂.ne  sa.li.q

∂bāl.x∂.n∂  lā  na.k∂n.d

∂h∂.vā  h∂.vā  na.k∂n.d

∂pan.j∂.r∂  vā  na.k∂n.d

.∂m∂  r∂  s∂.dā  na.k∂n.d

---

[1] . لگن: دختران و زنان تبرستان، در شادی‌ها لگن می‌زدند(می‌نواختند)؛ و هنوز هم در گوشه وکنار.

 

زنجموره

 

♦عباس فضلی بشلی

چه ونه زنجموره بوشه مه حرف

اونه ماه بموئه، کورمبه من ورف!؟

کشه کشه ونوشه، نمه بورده

دشو تل بهی یه، بموندسّه کف.

Če  v∂ne  zan.je.mu.r∂  bu.še  me  harf

Ou.n∂.mā  b∂.mu.З∂  ku.r∂m.b∂  m∂n  varf

Ka.š∂  ka.š∂  va.nu.š∂  n∂.m∂ bur.d

d∂.šu  tal  ba.hi.y∂  ba.mun.d∂s.s∂  kaf

♦برگردان:

چرا باید حرف من زنجموره باشد

اونه ماه[1] آمد، برف را می خواهم چه کنم!؟

بغل بغل بنفشه، نیامده رفت

دوشاب نی شکر تلخ شد و، فقط کف مانده.

 

---

[1] . اونه ماه: هشتمین ماه باستانی تبری، که آغاز آن برابر با آخرین روز از اسفند ماه خورشیدی است.

دو بیتی های تبری

 

                                                  

 ....

شه تن بزنم ترنه کولک بو ره

مهمون بووشم شکر چشمه ی او ره

بی نال و ستون قصر قمر خرو ره

تاج عزّت مازندرون خرور ره

                             احمد طیبی سیف کتی

برگردان:

به تنم بوی گلپر تازه بزنم

و مهمان شوم

آب شکر چشمه را

قصر بی ستون ماه، خرو را

تاج عزّت مازندران، نرو را.

 ....

انار چله ره شل هدامه شل

هر چی مه دل باته، دل هدامه دل

نوسّه بمیرم بورم زیر گل

چند سالِ عاشقی بمونده مه دل.

برگردان:

 شاخه ی انار را پایین آوردم، پایین

به حرف های دلم گوش سپردم، گوش

نباید می مردم و به خاک می رفتم

[در حالی که] عاشقی چند ساله، در دلم مانده.